Active Design – nowy trend w architekturze

Active Design to podejście projektowe, które ma „wbudować” ruch w codzienne funkcjonowanie: dojścia piesze, rower, schody, rekreację i dostęp do usług. Stawką jest nie estetyka, tylko mierzalne zachowania użytkowników: czy wybiorą spacer zamiast auta i czy przestrzeń będzie bezpieczna, czytelna i wygodna. Poniżej znajdziesz zasady Active Design, przykłady rozwiązań oraz praktyczną checklistę do oceny projektu lub lokalizacji.

Najważniejsze w 60 sekund

• Active Design to zestaw strategii dla budynków, ulic i dzielnic, które mają zwiększać codzienną aktywność fizyczną użytkowników.
• Najwięcej „robią” drobne decyzje projektowe: ciągłość chodników, oświetlenie, widoczne schody, czytelna informacja, wygodne trasy piesze.
• Podejście jest oparte na praktykach i badaniach, m.in. w ramach nowojorskich Active Design Guidelines (pierwsza edycja 2010, dostępne też nowsze rozwinięcia).
• W USA rozwijano też certyfikację budynków pod kątem zdrowia i dobrostanu (Fitwel), a Center for Active Design pełni rolę partnera/certyfikatora standardu.
• Active Design można wdrażać zarówno w nowych inwestycjach, jak i przez modernizacje istniejących budynków i przestrzeni.
• Ekonomicznie to zwykle „pakiet małych usprawnień”, które redukują bariery ruchu (bezpieczeństwo, wygoda, czytelność), zamiast kosztownych ikon architektonicznych.

Czym jest Active Design i jaki problem próbuje rozwiązać

Active Design zakłada, że środowisko zbudowane wpływa na zachowania: jeśli chodzenie jest wygodne i bezpieczne, ludzie chodzą częściej; jeśli schody są widoczne i atrakcyjne, częściej wybierają je zamiast windy; jeśli usługi są blisko, maleje zależność od auta. W praktyce to projektowanie „domyślnych wyborów” w kierunku ruchu i zdrowszego stylu życia.

W dyskusji o zdrowiu publicznym często podkreśla się koszt siedzącego trybu życia. Przykładowo, w kontekście amerykańskim wskazywano, że brak aktywności i niezdrowa dieta należą do głównych przyczyn przedwczesnych zgonów (zaraz po tytoniu).
W praktyce lokalnej (polskiej) waga problemu zależy od profilu mieszkańców i modelu mobilności, ale mechanizm jest podobny: przestrzeń może ułatwiać ruch albo go utrudniać.

Na czym polega Active Design w praktyce: 4 obszary, które dają największy efekt

Ruch pieszy jako „domyślna” opcja

Chodzi o projektowanie tak, aby pieszy miał ciągłą, bezpieczną i intuicyjną trasę: bez urywających się chodników, bez nieczytelnych przejść i bez konfliktów z ruchem samochodowym.

Rower jako realna alternatywa transportu

Nie „symboliczna ścieżka”, tylko spójna sieć: bezpieczne odcinki, stojaki, możliwość przypięcia, dojazd do usług i węzłów komunikacji.

Rekreacja w zasięgu codziennym

Tereny rekreacyjne nie mogą być tylko „ładnym parkiem” na zdjęciach. Liczy się dostępność (czas dojścia), różnorodność i funkcje dla różnych grup: dzieci, seniorów, osoby aktywne, osoby z ograniczoną mobilnością.

Dostęp do zdrowych usług i ograniczanie „pustych kilometrów”

W Active Design istotna jest struktura usług: jeśli podstawowe potrzeby da się zaspokoić blisko, maleje presja na codzienne dojazdy autem. To obszar, który w praktyce zależy od planowania przestrzennego i polityki lokalnej.

Każdy detal ma znaczenie: przykłady rozwiązań o wysokiej „stopie zwrotu”

W Active Design nie chodzi tylko o wielkie inwestycje. Często najtańsze elementy mają największy wpływ na zachowania:

• Dobrze oświetlone i wyeksponowane schody (zamiast schowanych „klatek serwisowych”) – zwiększają szansę, że użytkownik wybierze schody.
• Czytelna informacja: mapa dojść i dystansów (np. „10 minut pieszo”) – obniża barierę poznawczą i zachęca do spaceru.
• Jakość nawierzchni, szerokość chodnika, ławki i zieleń – to detale, które decydują, czy trasa jest „przyjemna”, a więc powtarzalna.
• Bezpieczeństwo: doświetlenie i eliminacja martwych stref – bez tego nawet najlepsza infrastruktura bywa nieużywana.

W praktyce inwestycyjnej warto myśleć o tych elementach jak o „parametrach użytkowych”, podobnie jak o liczbie miejsc parkingowych czy standardzie części wspólnych.

Certyfikacje i standardy: Fitwel jako przykład podejścia systemowego

W USA podejście prozdrowotne zostało ujęte także w formie standardów certyfikacyjnych. Fitwel to system oceny budynków pod kątem strategii wspierających zdrowie użytkowników, a Center for Active Design pełni rolę partnera/certyfikatora standardu.

To ważne z punktu widzenia rynku: gdy standard staje się „językiem wspólnym”, łatwiej porównywać budynki, a inwestorzy dostają ramę do optymalizacji projektu pod funkcje zdrowotne.

Czy Active Design ma szansę stać się standardem w Polsce

Szansa rośnie wraz z dwiema rzeczami: presją na jakość życia w miastach oraz oczekiwaniami najemców i kupujących wobec otoczenia inwestycji. W praktyce najszybciej wdraża się to w projektach, gdzie łatwo policzyć korzyści: biurowce i większe osiedla (bo można standaryzować rozwiązania), a także modernizacje przestrzeni publicznych, gdzie poprawa bezpieczeństwa i ruchu pieszego ma bezpośredni efekt.

Kluczowa obserwacja: Active Design nie wymaga „rewolucji urbanistycznej”, tylko konsekwencji w detalach i spójności decyzji planistycznych.

Najczęstsze błędy i czerwone flagi

• „Active Design” jako hasło marketingowe bez mierzalnych rozwiązań (brak spójnych dojść pieszych, brak bezpieczeństwa, brak rekreacji).
• Infrastruktura piesza/rowerowa urywająca się na granicy inwestycji (użytkownik i tak wraca do auta).
• Schody niewidoczne i nieatrakcyjne, a winda jako jedyna czytelna opcja.
• Tereny rekreacyjne „na papierze”, ale bez funkcji i bez utrzymania (szybko tracą użyteczność).
• Brak oświetlenia i poczucia bezpieczeństwa – to najczęstszy powód niekorzystania z infrastruktury po zmroku.
• Projektowanie wyłącznie pod ruch samochodowy, a pieszy traktowany jako „dodatek”.

Checklista: jak ocenić projekt lub lokalizację pod kątem Active Design

1. Sprawdź ciągłość dojść pieszych: czy da się dojść do usług, przystanku i rekreacji bez przerw i barier.
2. Oceń bezpieczeństwo: oświetlenie, widoczność, brak martwych stref, bezkolizyjność przejść.
3. Zobacz, czy schody są „pierwszym wyborem”: widoczne, wygodne, zachęcające.
4. Zweryfikuj rekreację: co jest dostępne w zasięgu codziennym i dla jakich grup użytkowników.
5. Sprawdź rower: czy są bezpieczne trasy i sensowne miejsca parkowania roweru.
6. Oceń „codzienną logistykę”: czy podstawowe potrzeby (sklep, usługi, szkoła/placówka) są w zasięgu spaceru.
7. Jeśli to modernizacja: wskaż 3–5 elementów o największym wpływie (oświetlenie, chodniki, schody, informacja) i zacznij od nich.

FAQ

Czy Active Design dotyczy tylko nowych inwestycji?

Nie. Można go wdrażać także w istniejących budynkach i przestrzeniach przez modernizacje: doświetlenie, poprawę dojść, zmianę organizacji ruchu, lepszą dostępność schodów.

Czy to jest to samo co „ekologiczne budownictwo”?

Nie. Ekologia koncentruje się na energii, emisjach i środowisku, a Active Design na zachowaniach i zdrowiu użytkowników (ruch, bezpieczeństwo, dostępność, dobrostan). Te podejścia mogą się uzupełniać.

Co zwykle daje największy efekt przy najniższym koszcie?

Najczęściej: oświetlenie, ciągłość chodników, czytelność tras oraz dostępność i atrakcyjność schodów.

Czy Fitwel to element Active Design?

Fitwel jest standardem certyfikacji budynków ukierunkowanym na zdrowie użytkowników; może być praktycznym narzędziem do wdrażania strategii zgodnych z podejściem Active Design.

Jak rozpoznać, że inwestycja „udaje” Active Design?

Gdy na wizualizacjach jest dużo zieleni, ale brakuje podstaw: bezpiecznych dojść, oświetlenia, sensownego układu usług i realnych tras pieszych/rowerowych.

Czy Active Design zwiększa wartość nieruchomości?

Może zwiększać atrakcyjność użytkową i popyt, ale efekt zależy od lokalizacji, konkurencji i jakości wdrożenia. Najlepiej działa tam, gdzie poprawia codzienną wygodę i bezpieczeństwo.