Co zrobić, jeżeli gałęzie drzewa sąsiada wystają nad naszą działką?

Jeśli gałęzie lub owoce z drzewa sąsiada zwieszają się nad Twoją działką, możesz je obciąć i zachować, ale najpierw musisz wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin na ich usunięcie (art. 150 KC).
Jeśli na Twoją działkę przechodzą korzenie, możesz je obciąć i zachować dla siebie – przepis nie wymaga uprzedniego wyznaczania terminu.

Gdy problem jest szerszy (np. stałe zacienienie, zaśmiecanie igliwiem, ryzyko złamania konarów), do gry wchodzi także art. 144 KC (immisje) i ewentualnie roszczenie negatoryjne z art. 222 §2 KC.

Co mówi prawo, gdy gałęzie sąsiada „wchodzą” na Twoją działkę?

Wasz artykuł słusznie wskazuje, że prawo nie narzuca jednej, ogólnej odległości sadzenia drzew od granicy, ale daje narzędzie do rozwiązania problemu „przechodzących” gałęzi i korzeni – art. 150 Kodeksu cywilnego.
To narzędzie działa w sposób dość „mechaniczny”: najpierw formalny krok (termin dla sąsiada), dopiero potem samodzielne działanie.

Gałęzie i owoce: termin dla sąsiada (art. 150 KC)

Art. 150 KC mówi wprost, że możesz obciąć i zachować dla siebie gałęzie i owoce zwieszające się z sąsiedniego gruntu, ale wcześniej powinieneś wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia.

Co to znaczy „odpowiedni termin” w praktyce?

Ustawa nie podaje liczby dni. W praktyce „odpowiedni” powinien być:

• realny do zorganizowania (np. znalezienie ogrodnika/podnośnika),
• dostosowany do skali problemu (inne tempo przy 2 gałęziach, inne przy dużym drzewie),
• bezpieczny (np. warunki pogodowe, dostęp).

Warto zrobić to pisemnie (SMS/e-mail/list), żeby mieć dowód, że termin był wyznaczony.

Co, jeśli sąsiad nic nie robi?

Po bezskutecznym upływie terminu możesz przystąpić do przycięcia tych gałęzi/owoców po swojej stronie (co do zasady: bez wchodzenia na cudzy grunt).

Korzenie: możesz usuwać od razu (art. 150 KC)

W przypadku korzeni przechodzących z sąsiedniej działki art. 150 KC przyznaje właścicielowi gruntu uprawnienie do ich obcięcia i zachowania dla siebie – przepis nie uzależnia tego od wcześniejszego wzywania sąsiada.

Uwaga praktyczna: nawet jeśli prawo cywilne to dopuszcza, przycinanie korzeni „na ostro” może destabilizować drzewo. W sytuacjach ryzyka (pochylenie drzewa, bliskość budynku, linie energetyczne) lepiej robić to w sposób kontrolowany (fachowiec).

Owoce spadające na Twoją działkę (art. 148 KC)

Jeżeli owoce same opadną z drzewa lub krzewu na sąsiedni grunt, to stają się pożytkami właściciela gruntu, na który spadły (art. 148 KC).
To ważne rozróżnienie: możesz zbierać owoce, które opadły, ale nie jest to to samo co zrywanie owoców z gałęzi po stronie sąsiada.

Dodatkowo KC przewiduje sytuację odwrotną: właściciel drzewa może wejść na grunt sąsiedni, by usunąć zwieszające się z jego drzew gałęzie lub owoce (art. 149 KC), ale odpowiada za ewentualną szkodę.

Kiedy sprawa robi się „sporem sąsiedzkim” (art. 144 KC + art. 222 §2 KC)

Jeżeli problem nie ogranicza się do „kilku gałęzi”, tylko realnie zakłóca korzystanie z działki (np. stałe zaśmiecanie igliwiem, zacienienie w stopniu utrudniającym normalne korzystanie, ryzyko spadających konarów), wchodzi temat immisji.

• Art. 144 KC nakazuje powstrzymywać się od działań (także zaniechań), które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę.
• Narzędziem procesowym bywa wtedy roszczenie negatoryjne z art. 222 §2 KC (żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń).

Istotna praktyczna wskazówka z orzecznictwa: zanim żądasz „radykalnych” rozwiązań (np. wycięcia drzew), sąd może oczekiwać, że wykorzystasz najpierw możliwość z art. 150 KC, czyli przycięcia gałęzi zwieszających się nad Twoim gruntem po wyznaczeniu terminu.

Bezpieczeństwo i „pułapki” praktyczne: nie wchodź na cudzy grunt, ochrona ptaków, pomnik przyrody

1) Nie wchodź na działkę sąsiada bez zgody

Art. 150 KC daje prawo do obcięcia gałęzi/korzeni przechodzących na Twój grunt, ale nie jest „automatyczną przepustką” do wejścia na cudzą posesję. Jeśli potrzebujesz wejść – najlepiej uzyskać zgodę na piśmie lub działać z udziałem sąsiada.

2) Ochrona ptaków i gniazd – realne ograniczenie w praktyce

Nawet jeśli cywilnie „możesz przyciąć”, w drzewach mogą być gatunki chronione, gniazda lub schronienia. GDOŚ wskazuje, że zakazy dotyczące niszczenia/usuwania gniazd i niepokojenia zwierząt chronionych obowiązują co do zasady cały rok, a popularny „okres lęgowy 1 marca – 15 października” jest tylko uproszczeniem (różne gatunki mają różne okresy).
Jeśli są wątpliwości – bezpiecznym standardem jest weryfikacja (np. specjalista) lub wybór terminu prac tak, by nie naruszać zakazów.

3) Pomnik przyrody / forma ochrony

Jeżeli drzewo jest pomnikiem przyrody albo znajduje się na obszarze z dodatkowymi zakazami, mogą obowiązywać ograniczenia dotyczące uszkadzania obiektu. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje możliwość wprowadzenia zakazów m.in. „niszczenia” i „uszkadzania” pomników przyrody.
Wtedy warto sprawdzić status w gminie (uchwała, rejestr) przed mocną ingerencją.

Checklista: jak działać krok po kroku

Krok 1 — Dokumentuj problem (2–7 dni)

• zdjęcia gałęzi nad Twoją działką (najlepiej z widoczną granicą),
• zdjęcia skutków (zacienienie, uszkodzenia, zaśmiecanie),
• daty i krótkie notatki.

Krok 2 — Kontakt polubowny (najlepiej od razu)

Krótka rozmowa + propozycja terminu przycięcia przez sąsiada.

Krok 3 — Wezwanie z terminem (obowiązkowe dla gałęzi/owoców)

Wyślij wiadomość (SMS/e-mail/list), w której:

• wskazujesz, że gałęzie/owoce zwieszają się nad Twoim gruntem,
• powołujesz art. 150 KC,
• wyznaczasz „odpowiedni termin” na usunięcie.

Krok 4 — Po upływie terminu: przycięcie po swojej stronie

• tnij wyłącznie to, co przechodzi nad Twój grunt,
• nie wchodź na cudzy grunt bez zgody,
• zachowaj ostrożność (bezpieczeństwo, fachowiec, ryzyko szkody).

Krok 5 — Gdy problem jest „ponadprzeciętny”

Jeśli po przycięciu i wezwaniu uciążliwość nadal jest duża: rozważ ścieżkę z art. 144 KC i roszczenie z art. 222 §2 KC (zaniechanie + przywrócenie stanu zgodnego z prawem).

FAQ

Czy mogę sam obciąć gałęzie drzewa sąsiada, które wystają nad moją działkę?

Tak, ale wcześniej musisz wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin na ich usunięcie. Dopiero po bezskutecznym upływie terminu możesz obciąć gałęzie (art. 150 KC).

A co z korzeniami przechodzącymi na moją działkę?

Korzenie możesz obciąć i zachować dla siebie – art. 150 KC nie uzależnia tego od wyznaczania terminu.

Do kogo należą owoce, które spadły z drzewa sąsiada na moją działkę?

Owoce, które samoistnie opadły na Twój grunt, są Twoimi pożytkami (art. 148 KC).

Co jeśli gałęzie powodują stałe zacienienie albo zagrożenie bezpieczeństwa?

Wtedy można analizować sprawę także jako immisje z art. 144 KC i – w razie potrzeby – dochodzić ochrony prawa własności roszczeniem z art. 222 §2 KC.

Czy przycinanie gałęzi może być ograniczone przez przepisy o ochronie przyrody?

Tak. Jeżeli na drzewie są gniazda lub występują gatunki chronione, mogą obowiązywać zakazy dotyczące ich niszczenia/usuwania oraz płoszenia. GDOŚ podkreśla, że zakazy ochrony gatunkowej obowiązują co do zasady cały rok i zaleca weryfikację przed pracami.